Nguyễn Văn Sang

Triết lý kinh doanh

Tiểu sử

Lương Khắc Ninh tự là Dũ Thúc, hiệu Dị Sử Thị, sinh năm 1862 tại làng An Hội, tổng Bảo Hựu, phủ Hoằng Trị, tỉnh Vĩnh Long (nay thuộc thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre). Mặc dù ra đời ở Bến Tre nhưng Lương Khắc Ninh có quê gốc làng Bảo An, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Thân sinh của Lương Khắc Ninh là ông Lương Khắc Huệ (tục gọi là ông Mười Lớn) và bà Võ Thị Bường. Về sau, gia đình Lương Khắc Ninh di cư vào Nam lập nghiệp không rõ năm nào rồi định cư ở tỉnh Bến Tre.

Lương Khắc Ninh sớm tiếp xúc nền Nho học đương thời và nghề làm thuốc Đông y từ cha. Vào năm 1876, khi thực dân Pháp đã chiếm hoàn toàn Nam Kỳ và bắt đầu thiết lập chế độ thuộc địa trên khắp Lục tỉnh, Lương Khắc Ninh đã từ bỏ “con đường của một nhà Nho”, chuyển sang học chữ Quốc ngữ và chữ Pháp tại trường tỉnh theo chương trình giáo dục cưỡng bức của chính quyền thuộc địa bấy giờ.

Được tiếp xúc với nền học thuật phương Tây, lại là người thông minh, học ít biết nhiều, Lương Khắc Ninh tốt nghiệp trung học tại Trường Le Myre De Vilers (nay là THPT Nguyễn Đình Chiểu) ở Mỹ Tho. Sau khi tốt nghiệp, do thông thạo tiếng Pháp nên Lương Khắc Ninh đã có cơ hội làm việc tại Sở Thương chánh Bến Tre từ năm 1880-1883. Đến năm 1899, ông chuyển qua làm thông ngôn tại Tòa án Bến Tre và là thành viên Hội đồng Quản hạt Bến Tre. Đến năm 1900, Lương Khắc Ninh thôi việc ở tòa án, lên Sài Gòn viết báo và chỉ một năm sau, trở thành chủ bút của tờ Nông cổ mín đàm, với các số báo ra mắt định kỳ thứ 5 hằng tuần và được xem là tờ báo kinh tế đầu tiên bằng chữ Quốc ngữ tại Việt Nam.

Chủ bút tờ báo kinh tế đầu tiên ở Nam Kỳ

Nông cổ mín đàm do một điền chủ và một thương gia người Pháp đã lập nghiệp ở Nam Kỳ 20 năm, đồng thời là ủy viên Hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ tên là Paul Canavaggio sáng lập và làm chủ nhiệm với tên tiếng Pháp là Causeries sur lagriculture et le commerce. Báo Nông cổ mín đàm được Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer cấp phép hoạt động vào ngày 14/2/1901. Thời gian đầu, trụ sở tòa soạn đặt ở số 84 đường La Grandiere, Sài Gòn (nay là đường Lý Tự Trọng, quận 1, TP.HCM).

Tên báo Nông cổ mín đàm được in bằng chữ Quốc ngữ với ý nghĩa là uống trà bàn chuyện làm ruộng và đi buôn, bên dưới là 4 chữ Nông cổ mín đàm bằng chữ Hán, sau cùng là một hàng chữ Pháp. Khi ông Canavaggio sáng lập tờ Nông cổ mín đàm, mục đích được nêu khá rõ: “Thứ nhất, vì ông Chủ nhiệm Canavaggio đã gắn bó với Nam Kỳ hai mươi năm chẵn, có lòng thương mến đất và người phương Nam; thứ hai, theo mục Bổn quán cẩn tín (số đầu tiên, 1/8/1901) mục đích xuất bản của Nông cổ mín đàm: “Hai mươi năm chẳng miền Nam thổ, nay đã tiêm thành cơ chỉ quy mô... Thương Nam thổ dường như cố thổ, mến Nam nhơn quá bằng Tây nhơn, muốn sao cho nông - cổ phấn hành, sanh đại lợi cùng nhau cộng hưởng. Vậy ra sức lập nên nhựt báo thông trình nhau mà lại rộng chỗ kiến văn, lần lần liệu ta cử đồ đại sự. Trong Đông cảnh Cao-ly, Nhựt-bổn, nước Xiêm-la cùng nước Đại-thanh đâu đâu cũng đều có công văn nhựt báo. Há lục tỉnh anh hùng trí dõng, lại khoanh tay ngồi vậy mà xem, không thi thố cùng người mà trục lợi. Nay nhờ lượng quan trên nghị chuẩn, cho ấn hành Nông cổ mín đàm. Vậy xin lục dịch lảm tàng, mà gắn sức giúp nhau nên việc”.

Khi tờ báo được chính quyền thuộc địa chính thức cấp phép hoạt động, Lương Khắc Ninh đã tham gia viết bài cho số báo đầu tiên vào ngày 1/8/1901. Là ngòi bút chủ lực của Nông cổ mín đàm, Lương Khắc Ninh được ông Canavaggio tin tưởng giao quyền điều hành và vị trí chủ bút thay “vị chủ nhơn người Pháp” ngay từ những ngày đầu tờ báo đi vào hoạt động.